Curie-Skłodowska czy Skłodowska-Curie?

Co ma wspólnego sławna chemiczka z problemami językowymi? No ma, i to całkiem sporo. W tym roku mija 150 lat od momentu narodzin dwukrotnej polskiej noblistki. Na ekrany kin wszedł film Maria Skłodowska-Curie. I coraz częściej zaczęło pojawiać się pytanie o poprawną kolejność członów jej nazwiska. Jak więc jest poprawnie: Curie-Skłodowska czy Skłodowska-Curie?

Pytanie nie jest błahe, bo uznanie jednej z form za definitywnie błędną niosłoby za sobą szereg konsekwencji administracyjnych. Zresztą problemy z nazewnictwem już są. W podwarszawskiej gminie ulica nazywa się inaczej na każdym z jej trzech odcinków. Jeden fragment nosi nazwę C. Skłodowskiej, drugi  – Curie-Skłodowskiej, a trzeci – Marii Curie-Skłodowskiej.

Niekonsekwencja w pisowni nazwisk

W pisowni nazwiska chemiczki Polacy wykazują się brakiem konsekwencji. Przykładów można by mnożyć. W Sopocie mamy ulicę Skłodowskiej-Curie, a w Gdyni Curie-Skłodowskiej. Warszawskie Centrum Onkologiczne, które w 1932 roku zostało założone z inicjatywy Marii Skłodowskiej-Curie, ustaliło właśnie taki porządek członów nazwiska chemiczki. W Lublinie jednemu z liceów patronuje Skłodowska‑Curie, ale już uniwersytetowi – Curie-Skłodowska.111758-podpis-mcs

Władze lubelskiego uniwersytetu wyjaśniają, że powodem, dla którego w nazwie występuje taka kolejność nazwisk, jest fakt, że sama patronka UMCS używała zamiennie obu form pisowni swego nazwiska. Dowodem tego jest jej własnoręczny podpis w księdze gości Archikatedry Lubelskiej z roku 1930.

Polscy językoznawcy o Marii Skłodowskiej-Curie

Nawet językoznawcy różnie podchodzą do tego zagadnienia.

marie_curie_sklodowska_signature_polishProfesor Andrzej Markowski w swej publikacji pt. Język polski. Poradnik prof. Markowskiego stwierdza, że jest tylko jedna poprawna forma nazwisk złożonych: Nazwiska takie składają się z: 1) nazwiska rodowego kobiety i 2) nazwiska odmężowskiego.

Należy zachować taką właśnie kolejność członów. (...) Poprawna forma nazwiska polskiej uczonej to: Maria Skłodowska-Curie (Maria z domu Skłodowska, z męża – Curie), nie Maria Curie-Skłodowska. Podobnie wypowiada się sekretarz rady języka polskiego Katarzyna Kłosińska, która stwierdza kategorycznie, że to błąd, także ze względu na chronologię pozyskiwania nazwisk.

Łagodniej ocenia to filolog Beata Milewska z Uniwersytetu Gdańskiego. Maria Curie-Skłodowska jest formą gorszą. Ktoś może pomyśleć, że jej nazwiskiem rodowym jest Curie, a Skłodowska to nazwisko po mężu Polaku.

Na taką wersję nie zgadza się z kolei prof. Jan Miodek. Argumentuje swą opinię m.in. tym, że we Francji pierwsze w dwuczłonowym nazwisku zawsze jest nazwisko męża. Po drugie – wskazuje na prawo rosnących członów Behagla, według którego człon krótszy figuruje przed dłuższym.

Językoznawcy opowiadają się za różnymi wersjami, przy czym każdy z nich inaczej uzasadnia swoją opinię. A co na to sama zainteresowana?

Co na to noblistka?

curieSama noblistka podpisywała się różnie: Marie Curie, Madame Curie, Marie Curie-Skłodowska, Marie Skłodowska-Curie, a nawet Madame Pierre Curie. W podobny sposób podpisywała się jej córka Irene Joliot-Curie, a nie Curie‑Joliot.

Najczęściej jednak nasza noblistka przyjmowała wersję Curie-Skłodowska. Wynika to zapewne z francuskich zwyczajów. We Francji bowiem jest taka tradycja, że wszyscy w rodzinie mają jedno wspólne nazwisko, a jeśli ktoś chce dodać kolejne (rodowe lub panieńskie), to dodaje je jako drugi człon. W Polsce zwyczaj jest odwrotni tu właśnie tkwi sedno problemu.

Maria Curie za granicą

Warto pamiętać, że pierwszą noblistkę do panteonu swoich wielkich uczonych włączają też Francuzi. W leksykonie Le Petit Larousse z roku 1995 widnieje informacja: Curie (Marie), physicienne française d’origine polonaise (umyślnie rezygnuję z tłumaczenia, żeby osłabić brutalną dla Polaków wymowę tego fragmentu).

Należy mieć na uwadze, iż uczona ta znana jest w świecie jako Marie CurieNagrody Nobla otrzymała zresztą jako Francuzka, a wspomniany leksykon w ogóle nie wymienia jej rodowego nazwiska.

W 1944 roku nie podkreślano polskości noblistki z różnych przyczyn. Dlatego nawet na jednym z wydawanych w Polsce banknotów pojawiło się jej nazwisko zapisywane zgodnie z francuskim zwyczajem.

Jeszcze jedna ciekawostka: Szwedzka Akademia Nauk na dyplomie z 1911 roku umieściła nazwisko męża jako drugi człon, przyznając Nagrodę Nobla Marii Skłodowskiej-Curie. Na pierwszym dyplomie z 1903 roku jest Maria Curie.

Kolejność nazwisk w świetle obecnie obowiązującego prawa

Co ciekawe, polskie normy językowe nie idą w parze z normą prawną. Kobieta o kolejności decyduje sama. Oświadczenie złożone przed pracownikiem Urzędu Stanu Cywilnego niesie za sobą konsekwencje prawne i nie można dowolnie żonglować członami nazwiska. Podobnie jest we Francji: Każdy z partnerów może wybrać jako nazwisko używane: albo nazwisko małżonka, albo podwójne – złożone z własnego rodowego i nazwiska żony/męża w dowolnej kolejności.

Jaka jest więc poprawna forma nazwiska noblistki?

Odpowiedź może zaskakiwać - zależy to od wyznacznika, który przyjmiemy. Czy zaakcentujemy zwyczaj francuski czy polski. Zarówno więc Maria Skłodowska-Curie, jak i Maria Curie-Skłodowska są formami poprawnymi.

Bibliografia:

A. Markowski,  Język polski. Poradnik prof. Markowskiego,

http://www.wiadomosci24.pl/artykul/maria_curiesklodowska_czy_sklodowskacurie_96489.html

http://www.gazetawroclawska.pl/artykul/907027,moj-reporter-ulica-curiesklodowskiej-czy-sklodowskiejcurie,id,t.html

http://www.umcs.pl/pl/kolejnosc-nazwisk-patronki-w-nazwie-uczelni,5489.htm

1 thought on “Curie-Skłodowska czy Skłodowska-Curie?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *