+48 609 573 298; +48 601 578 248 studio@editorial.pl

W poprzednim wpisie omawialiśmy pochodzenie, znaczenie i prawidłową pisownię życzeń do siego roku!

 

Od kilku dni cała Polska próbuje zmierzyć się z powrotem zimy i falą mrozów. Ubieramy się w swetry, wkładamy na głowy ciepłe czapki, a na ręce rękawiczki. Na nogi wkładamy buty. Problem z ubieraniem się, wkładaniem, zakładaniem i nakładaniem ubrania, obuwia, nakrycia głowy mają nie tylko małe dzieci, ale też użytkownicy języka.

Dlatego i my w dzisiejszym wpisie wyjaśnimy sobie poprawną pisownię kilku czasowników: ubierać, wkładać, nakładać, zakładać, ubierać się…

Często mamy wątpliwości, czy płaszcz się zakłada czy wkłada. Najnowsze słowniki języka polskiego i wypowiedzi językoznawców jednoznacznie precyzują te powiązania. Uporządkujmy więc, co ubieramy, co wkładamy, co zakładamy:

 

Ubierać

Ubierać «wkładać na kogoś lub na coś ubranie» ktoś ubiera (kogoś, coś) – (w coś)

Dziewczynki lubią ubierać lalki w kolorowe sukienki.

Na święta dzieci ubrały choinkę.

Konstrukcje typu ubrać sweter w znaczeniu ‚włożyć na siebie’ to małopolski regionalizm (powstały pod wpływem języka niemieckiego). W polszczyźnie ogólnej, w komunikacji ponadregionalnej, należy używać zwrotu włożyć sweter albo ubrać się w sweter.

 

Ubierać się

Ubierać się: «wkładać na siebie ubranie, obuwie, nakrycie głowy», ktoś, coś ubiera się – (w coś); nie: ubiera coś!

Na ślub mężczyzna ubiera się w garnitur, a kobieta w białą suknię.

Na stok narciarski ubrał się w modny kombinezon.

Ubrał się w płaszcz i wyszedł na spacer.

 

Wkładać

Wkładać «umieścić (umieszczać) coś (zwłaszcza ubranie), na kimś, na sobie; ubrać się w coś lub ubrać kogoś w coś;
ktoś wkłada coś – (komuś, czemuś) – (na coś)

Włożyła na siebie sukienkę, na głowę kapelusz, a na ręce rękawiczki.

Zakonnik włożył habit, a żołnierz mundur.

Minister włożył zegarek na rękę.

Chłopak włożył dziewczynie pierścionek na palec.

Matka włożyła córce na głowę kapelusz.

 

 

Zakładać

Zakładać «umieścić (umieszczać) coś gdzieś, na czymś, nakładać coś» ktoś zakłada coś – (komuś, czemuś) – (na coś):

Wieczorami dziadek zakładał na nos okulary i czytał.

Chłopak założył słuchawki i słuchał muzyki.

Biznesmen założył krawat

 

 

pot. «ubrać się (ubierać się) lub ubrać (ubierać) kogoś w coś; włożyć (wkładać)»:

Załóż dziecku grube skarpety.

Założyć marynarkę.

Błędnie używane w znaczeniu wkładać coś, ubierać się w coś, np.: zakładać sukienkę, poprawnie tylko: wkładać – płaszcz, sukienkę, garnitur, buty. Jednak kiedy jest mowa o przedmiotach, które się umieszcza na sobie: zakładać (nie: wkładać) krawat, okulary, kolczyki, plecak itp.

Uwaga!

Zdarza się, że mówimy: Załóż płaszcz albo załóż sweter. Użycie czasownika założyć w tym znaczeniu (zamiast włożyć lub ubrać się w…) budzi pewne wątpliwości, niektóre słowniki je
odrzucają, inne akceptują. Lepiej jednak je wkładać niż zakładać.

Jednak „zakładanie” dopuszcza i prof. Jan Miodek, i prof. Mirosław Bańko. Ten ostatni stwierdza, że oba czasowniki są często używane zamiennie:

„Dlatego nie jestem wcale skłonny do krytykowania tych, którzy mówią o zakładaniu płaszcza czy butów.  W Innym słowniku języka polskiego PWN, opartym na Korpusie Języka Polskiego, w haśle założyć uwzględniliśmy oba znaczenia – i to dotyczące krawata, zegarka i okularów, i to dotyczące płaszcza i obuwia”.

Jak widzimy, czasownik założyć coraz odważniej wchodzi do polszczyzny, ale oficjalnie nadal zaleca się zakładanie krawata, natomiast wkładanie płaszcza lub ubieranie się w płaszcz.

Nakładać

Nakładać «umieścić (umieszczać) coś na sobie lub na kimś, na czymś, włożyć (wkładać) coś na siebie lub na kogoś, na coś, ubrać się (ubierać się) w coś, ubrać (ubierać) kogoś, coś w coś»

 Nałożyć dziecku śpioszki.

 Nałożyć czapkę, rękawiczki.

 Nałożyć suknię.

 Nakładać koniowi chomąto.

Jako podsumowanie przytoczę kilka ważniejszych części garderoby z odpowiednimi czasownikami:

Kolczyki – zakładać, błędnie: wkładać

Okulary –wkładać, zakładać (sprzeczność w WSPP), nakładać, nosić

Płaszcz – ubierać się w, wkładać płaszcz,
błędnie: ubierać, zakładać

Kapelusz – wkładać, nakładać (błędnie: ubierać, zakładać)

Czapkę – wkładać, nakładać, błędnie: ubierać, zakładać

Garnitur – wkładać, błędnie: zakładać

Krawat – zakładać, błędnie: wkładać

Buty – wkładać, błędnie ubierać, zakładać

 

Naszyjnikzakładać, błędnie: ubierać

Sweter – ubierać się w, wkładać, błędnie: ubierać

Sukienkę – wkładać, nakładać, błędnie: zakładać, ubierać

 

Trzymajcie się ciepło! 🙂