Wyrazy kłopotliwe – odkryj słowa, o których możesz nie mieć zielonego pojęcia. Baba Jaga gra w bilard na Białostocczyźnie z bukaresztenką, cz. 3

Dziś zmierzymy się z kłopotliwymi słowami na literę „b”. Zapraszam do lektury wpisu!

Baba Jaga –  «postać bajkowa uosabiająca zło, wyobrażana jako złośliwa starucha o odrażającej powierzchowności; czarownica, wiedźma»: Na dobranoc opowiadał bajkę o Babie Jadze.
Najwyraźniej większość autorów bajek traktuje tę nazwę jak imię własne z pierwszym członem określanym, a drugim określającym.

baba jagaW starszych słownikach poprawna była tylko forma z dywizem. Użycie dywizu zgodnie z odpowiednią regułą ortograficzną powinno znaczyć, że połączone nim człony są składniowo równorzędne (Baba i Jaga) lub – w użyciu gatunkowym – baba i jaga. Czy tak jest w rzeczywistości? Trudno rozstrzygnąć, wspomniana reguła bowiem jest nieostra i nie zawsze daje jednoznaczne wyniki. Dlatego nowsze słowniki podają dwie wersje pisowni: z dywizem lub bez dywizu i – w zależności od znaczenia – albo wielkimi literami, gdy chodzi o postać bajkową (Baba-Jaga, Baba Jaga), albo małymi (baba-jaga, baba jaga), gdy mowa o «niesympatycznej lub brzydkiej kobiecie». Pojawia się czasem również zapis baba Jaga (drugi człon traktowany jako imię).

Badminton   «gra zbliżona do tenisa, rozgrywana przez dwie lub cztery osoby, polegająca na przebijaniu lekkimi rakietkami przez siatkę lotki; kometka». Często pojawia się w zniekształconej postaci: !badmington, badminton!badbington i in.: „!Uczestnicy festynów dostają słodycze, owoce, piłki, bumerangi, rakietki do badmingtona i inne zabawki „(Gazeta Wrocławska).  Nazwa tej gry pochodzi od nazwy rezydencji księcia Beaufortu w Anglii, gdzie po raz pierwszy odbijano lotkę rakietkami. Rzeczownik nie posiada liczby mnogiej.

Białostocczyzna, białostoczanie, Białostoczanie – dla wielu osób intrygująca jest rozbieżność pisowni: w pierwszym wyrazie: ccz, w drugim i trzecim tylko cz. Kiedy piszemy białostoczanie wielką, a kiedy małą? Dlaczego nie !Białostoczyzna i białostocczanie/Białostocczanie?białystok

Nazwy mieszkańców miast tworzymy od nazwy miasta: Białystok – białostoczanin (z wymianą k na cz) i zapisujemy małą literą (temat słowotwórczy:  białostocz- od słowa Białystok).

Nazwy mieszkańców regionów  zapisujemy wielką literą – Białostocczanie. Temat słowotwórczy to: Białostoccz- (od słowa Białostocczyzna).

Nazwy regionów tworzymy natomiast od przymiotników pochodzących od nazw miast: białostocki – Białostocczyzna (z wymianą głosek k na cz).

Bilard – «gra polegająca na uderzaniu specjalnym kijem (bilem) kul (bil) leżących na stole bilardbilardowym w ten sposób, aby zderzyły się one z innymi kulami lub wpadły do otworów znajdujących się w stole». Możemy grać w tenisa, w ping-ponga, w brydża, w pokera. Niektórzy mówią też !grać w bilarda, ale ta forma jest rzadka i uchodzi za błąd. Poprawnie jest tylko: grać w bilard. Rzeczownik nie posiada liczby mnogiej.

Biznesplan –  «plan ekonomiczny i produkcyjny przedsiębiorstwa, działu przedsiębiorstwa lub jakiegoś przedsięwzięcia, obejmujący głównie rachunek kosztów i zysków, harmonogram pracy oraz założenia techniczne i technologiczne; także: dokument zawierający taki plan»

 images (4)Nie !biznes plan i nie !biznes-plan. Angielskie businessplan najlepiej oddać sformułowaniem plan biznesowy, plan finansowy przedsięwzięcia lub podobnym. Ponieważ jednak nie upowszechniło się żadne dostatecznie krótkie sformułowanie tego rodzaju, wygrało rozwiązanie najprostsze – adaptacja nazwy obcej. Angielska wersja to business plan. W formie oryginalnej pierwszy człon jest nieodmienny.

Budapeszteński, bukareszteński – status normy mają te właśnie formy (z końcówką -eński), a nie budapesztański czy bukaresztański (z końcówką -ański). Słowniki podają też: bukaresztbudapeszteńczyk/budapesztenka i bukareszteńczyk/bukaresztenka. Większość Polaków jednak nie użyłaby form z końcówką (eńczyk, -enka).

budapeszt Nowy słownik poprawnej polszczyzny  PWN uznał niedawno, że kwestionowane dotychczas formy budapesztański i bukaresztański są dopuszczalne w języku potocznym. Podobnie z nazwami mieszkańców. W języku potocznym można powiedzieć budapesztańczyk/budapesztanka i bukaresztańczyk/bukaresztanka, ale w języku oficjalnym zostanie to potraktowane jako błąd.

Z kolejnymi trudnymi słowami zmierzymy się już 17 czerwca. Zapraszam gorąco!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *